Pieczęcie

Obecnie każda ważniejsza organizacja czy firma posiada swoje logo. Własne herby posiadają kluby piłkarskie, województwa, miasta, a nawet gminy. W dawniejszych czasach również wsie miały swoje znaki graficzne i można je było znaleźć na pieczęciach wiejskich (gminnych). Potrzeba ich używania pojawiła się wraz z powstaniem i rozwojem samorządności, a tym samym z pojawieniem się instytucji sołtysa. Na przestrzeni wieków sołtys na ziemiach śląskich pełnił różne role (porządkową, policyjną, sądowniczą itp). Pieczęć ogrywała ważną rolę przy wykonywaniu zadań sołtysa. Odciśnięta na dokumencie uwierzytelniała i wzmacniała ważność takiego pisma.

W 2020r ukazało się opracowanie pt. "Odciśnięta pamięć wspólnoty". Jego autorka, Aleksandra Starczewska-Wojnar, dokładnie opisuje rozwój samorządów i sądownictwa wiejskiego, rolę sołtysa oraz uwarunkowania prawne, które to wszystko determinowały. Poza opisem historycznym, książka ta zawiera również zbiór i analizę pieczęci wiejskich z zachodnich powiatów rejencji opolskiej. Zebranie tych dawnych znaków wiązało się z przeszukaniem wielu archiwów. Wśród odnalezionych pieczęci są również te z naszych miejscowości. Pełen zestaw pieczęci wraz rysem historycznym można znaleźć również na stronie "Pieczęcie gminne na Śląsku" (strona ta jest kontynuacją w/w książki).

Poniżej krótka prezentacja pieczęci z naszych miejscowości:
Średnica odnalezionych znaków to zazwyczaj 25-27mm. Początkowo stosowano czarny tusz, by w późniejszych latach przejść na niebieski i fioletowy. Pieczęcie z czasem ulegały zużyciu, więc wymieniano je na nowe. Widać, że zachowywano przy tym poprzedni wizerunek. Charakterystyka pieczęci nie odbiega od typowych sygnatur (okrągła, z napisem w otoku i głównym motywem wewnątrz). Również godło tych pieczęci prezentuje przykłady najczęściej spotykanych motywów. W przypadku miejscowości, w których znajdował się kościół parafialny, najczęściej to on jest na pieczęci, jako centralny punkt życia na wsi, coś co identyfikowało miejscowość. Tak jest też na pieczęci Grudyni Wielkiej. W przypadku Grudyni Małej, Milic i Jakubowic wizerunek sigillum powiązany jest z życiem na wsi, z pracami rolnymi. Różne przedmioty i narzędzia rolne miały swoje symbole. Cep symbolizował męskie obowiązki, snopy siana były synonimem obfitości i dobrobytu. Dodatkowo w przypadku Jakubowic na pieczęci widnieje symbol religijny - oko Opatrzności, które symbolizuje opiekę boską nad plonami.

Grudynia Wielka
Na pieczęci widnieje kościół z wieżą i wysoki krzyż. Na najstarszej pieczęci widać mur pruski, więc jest to jeszcze przestawienie poprzedniego kościoła (pw. Piotra i Pawła). Typologia pieczęci kwalifikuje się do kategorii "topograficznych", przedstawiających istniejące budynki lub miejsca.
Grudynia Wielka 1801 Data odcisku: 1801.
Napis: GROS · GRAUDEN · GEM: S: 
IN COSLER | CREYS
Sygnatura akt: APOp, SO w Pawłowiczkach, sygn. 2240, s. 13 (1801).
Grudynia Wielka 1880 Data odcisku 1880.
Napis: * GEMEINDE GR. GRAUDEN *
KREIS COSEL
Sygnatura akt: APOp, WP w Koźlu, sygn. 165, b.p. (1880, 1886, 1903, 1906, 1911).
Grudynia Wielka 1915 Data odcisku: 1915.
Napis: · GEMEINDE GR. GRAUDEN ·
KREIS COSEL
Sygnatura akt: APOp, SO w Pawłowiczkach, sygn. 2234, s. 112 (1915), APOp, WP w Koźlu, sygn. 40, s. 117 (1927).
Grudynia Mała
Na pieczęci widnieją skrzyżowane grabie z kosą. Jest to typowy motyw rustykalny.
Grudynia Mała 1825 Data odcisku: 1825.
Napis: KLEIN GRAUDEN GEM: SIGL:
COSLER | CREYS
Sygnatura akt: APOp, SO w Pawłowiczkach, sygn. 4445, s. 130 (1825).
Grudynia Mała 1860 Data odcisku: 1860.
Napis: KL: GRAUDENER GEM: SIEG
1846
COSLER | KREIS
Sygnatura akt: APOp, SO w Pawłowiczkach, sygn. 4448, s. 147 (1860).
Grudynia Mała 1927 Data odcisku: 1927.
Napis: GEMEINDE KL. GRAUDEN *
KREIS COSEL
Sygnatura akt: APOp, WP w Koźlu, sygn. 40, s. 146 (1927), sygn. 151, b.p. (1932).
Jakubowice
Na pieczęci skrzyżowane kosa z cepem, nad nimi oko Opatrzności. Jest to motyw rustykalny połączony z symboliką religijną.
Jakubowice 1859 Data odcisku: 1859.
Napis: JACOBSDORF GEM: S:
IN COSLER
CREYS
Sygnatura akt: APOp, SO w Pawłowiczkach, sygn. 4180, s. 59 (1859), sygn. 4179, s. 81, b.p. (1867), APOp, WP w Koźlu, sygn. 169, b.p. (1884).
Jakubowice 1904 Data odcisku: 1904.
Napis: * GEMEINDE JACOBSDORF *
KREIS COSEL
Sygnatura akt: APOp, WP w Koźlu, sygn. 40, s. 223 (1927), APOp, SO w Pawłowiczkach, sygn. 4186, s. 327 (1904).
Milice
Na ozdobnym kartuszu grabie w słup, pomiędzy dwoma stogami. Motyw rustykalny.
Milice 1927 Data odcisku: 1927.
Napis: * GEMEINDE MILITSCH *
KREIS COSEL.
Sygnatura akt: APOp, WP w Koźlu, sygn. 40, s. 198 (1927), APOp, SO w Pawłowiczkach, sygn. 1204, s. 62 (1912); APOp, SP w Koźlu, sygn. 67, s. 575 (1935).

 


Opracowane na podstawie:
 1. Odciśnięta pamięć wspólnoty - Aleksandra Starczewska-Wojnar
 2. "Pieczęcie gminne na Śląsku"


Michał Niedzielski 2023-11-25

 

Mistrzowie

Poniższe zestawienie zawiera drużyny, które zostały ujęte w tabelach przedstawionych w dziale rozgrywek piłkarskich na Opolszczyźnie.

Seniorzy - Juniorzy - Jun. mł - Trampkarze - Trampkarze 7-osob. - Młodzicy - Orliki
Liga - Puchar
Wszystkie - Kędzierzyn-Koźle - Głubczyce - Prudnik - Nysa - Opole

Lista sezonów
Lista drużyn
IV
1Skalnik Gracze3
TOR Dobrzeń Wielki3
2BKS Stal Bielsko-Biała2
Swornica Czarnowąsy2
Polonia Głubczyce2
Polonia Nysa2
3BBTS Włókniarz Bielsko-Biała1
Ruch Zdzieszowice1
LZS Starowice Dolne1
KS Sławięcice1
Chemik Kędzierzyn-Koźle1
Start Namysłów1
Raków II Częstochowa1
Pasjonat Dankowice1
Włókniarz Kietrz1
Rozwój Katowice1
Górnik MK Katowice1
Concordia Knurów1
MKS Kluczbork1
LZS Leśnica1
Start Bogdanowice1
Odra Opole1
Małapanew Ozimek1
LZS Piotrówka1
BTP Stal Brzeg1
LZS Głuszyna1
O
1Pogoń Prudnik6
2Chemik Kędzierzyn-Koźle5
3Małapanew Ozimek4
Polonia Głubczyce4
MZKS Nysa4
4Unia Krapkowice3
KKS Kluczbork3
Odra II Opole3
Stal Nysa3
BTP Stal Brzeg3
Unia Racibórz3
5Czarni Otmuchów2
Start Namysłów2
Polonia Nysa2
Victoria Cisek2
Olimpia Lewin Brzeski2
TOR Dobrzeń Wielki2
LZS Walce2
6Stal Zawadzkie1
WKS Pancerni Nysa1
Unia Tułowice1
Fortuna Głogówek1
Korona Krępna1
Start Jełowa1
Bogacica1
Śląsk Łubniany1
Handlowiec Domaszkowice1
Włókniarz Kietrz1
Skalnik Tarnów Opolski1
Skalnik Gracze1
KS Sławięcice1
Silesius Kotórz Mały1
Budowlani Strzelce Opolskie1
LZS Starościn1
Burza Gręboszów1
Orzeł Branice1
Burza Lipki1
LZS Poborszów1
LZS Proślice1
Start Bogdanowice1
Start Dobrodzień1
Ruch Zdzieszowice1
LKS Ligota Turawska1
Orzeł Źlinice1
MKS II Kluczbork1
KS Krasiejów1
Otmęt Krapkowice1
Victoria Chróścice1
Racłavia Racławice Śląskie1
LZS Kup1
LZS Starowice Dolne1
LZS Głuszyna1
Unia Kolonowskie1
Piast Strzelce Opolskie1
LZS Skorogoszcz1
Unia Głuchołazy1
Stal Racibórz1
A
1Stal Zawadzkie7
2Budowlani Strzelce Opolskie6
3Gwardia Opole5
Odra II Opole5
Małapanew Ozimek5
4Polonia Biała4
Fortuna Głogówek4
Orzeł Branice4
Polonia Głubczyce4
TOR Dobrzeń Wielki4
Górnik Januszkowice4
Orzeł Niemodlin4
Unia Głuchołazy4
Sparta Paczków4
5LZS Starościn3
Start Siołkowice3
Włókniarz Kietrz3
KS Twardawa3
Pogoń Łosiów3
Czarni Otmuchów3
Start Namysłów3
Polonia Nysa3
BTP Stal Brzeg3
Unia Tułowice3
LZS Kuniów3
EL KON Goświnowice3
Unia II Racibórz3
Tempo Opole3
Pionier Strzelce Opolskie3
6Odra Brzeg2
Otmęt Krapkowice2
Burza Lipki2
Widawa Lubska2
LZS Kałków2
Sudety Burgrabice2
LZS Ścinawa Nyska2
Jedność Rozmierka2
UKS Karnków2
LZS Jędrzychów2
Polonia Karłowice2
LZS Lisięcice2
Victoria Chróścice2
Victoria Cisek2
Metal II Kluczbork2
Orzeł Reńska Wieś2
Odra Kędzierzyn-Koźle2
Naprzód Niezdrowice2
Start Bogdanowice2
Polonia Wołczyn2
Małapanew II Ozimek2
Ruch Zdzieszowice2
GKS Grodków2
Góral Sidzina2
Skalnik Tarnów Opolski2
Piast Gorzów Śląski2
Metalowiec Łambinowice2
Orzeł Polska Cerekiew2
OKS Olesno2
Unia Krapkowice2
7TKKF Blachowianka Blachownia1
Stal II Brzeg1
Pogoń II Prudnik1
LZS Krzanowice1
Stal Racibórz1
Opolanin Opole1
WKS Pancerni Nysa1
LZS Tworków1
Kabewiak Prudnik1
Stal Nysa1
KKS Kluczbork1
Czarni Korfantów1
LZS Rożnów1
LZS Rusocin1
Budowlani Strojec1
Wiking Opole1
Victoria Dobrzyń1
LZS Leśnica1
MKS II Kluczbork1
Piomar Przywory1
LZS Piątkowice1
LZS Piotrówka1
Rolnik Wierzbica Górna1
LZS Sławice1
LZS Konradowa1
LZS Rybna1
Start II Namysłów1
LZS Mańkowice1
Żubry Smarchowice Śląskie1
LZS Kup1
LZS Chrząstowice1
LZS Racławiczki1
LZS Gronowice1
Stal Osowiec1
LZS Rudniki1
LZS Bodzanów1
Rodło Opole1
LZS Kościeliska1
Start Jełowa1
MKS Wołczyn1
LZS Skorogoszcz1
LZS Stary Ujazd1
Motor Praszka1
LKS Ligota Turawska1
Korona Krępna1
Po-Ra-Wie Większyce1
Włókniarz II Kietrz1
LZS Walce1
Kombinat Głubczyce1
LKS Spartan Grudynia Wielka1
KS Sławięcice1
Bogacica1
LZS Skarbimierz1
Handlowiec Domaszkowice1
LZS Bierdzany1
Odrzanka Dziergowice1
Zieloni Ligota Tułowicka1
Silesius Kotórz Mały1
Elektromet Gołuszowice1
LZS Gościęcin1
KS II Sławięcice1
LZS Poborszów1
Racłavia Racławice Śląskie1
LZS Obrowiec1
LZS Ligota Dolna1
Polonia Prószków1
LZS Raszowa1
ZKS Górażdże1
Ruch II Zdzieszowice1
Chemik Kędzierzyn-Koźle1
Po-Ra-Wie II Większyce1
LZS Węża1
Pogoń Prudnik1
Budowlani Pokój1
Rafamet Kuźnia Raciborska1
Błękitni Jaryszów1
Cukrownik Baborów1
Unia Murów1
LZS Ujazd1
Tarnovia Tarnów Opolski1
MZKS Nysa1
KTS Kłodnica1
Śląsk Łubniany1
LZS Łowkowice1
LZS Biała Nyska1
Olimpia Lewin Brzeski1
MKS Gogolin1
Skalnik Gracze1
MZKS II Nysa1
B
1KS Sławięcice4
Cukrownik Baborów4
KS Cisowa4
Rolnik Lasocice4
LZS Kościerzyce4
LZS Biała Nyska4
2Unia Głuchołazy3
Śląsk Reńska Wieś3
TKKF Blachowianka Blachownia3
LKS Spartan Grudynia Wielka3
Sokół Boguchwałów3
LZS Uszyce3
Gazownik Wawelno3
Polonia Domaszowice3
Otmęt Krapkowice3
Odrzanka Dziergowice3
Bogacica3
Victoria II Chróścice3
Polonia Prószków3
LZS Dąbrówka Górna3
Prosna Zdziechowice3
LZS Szczedrzyk3
Błękitni Jaryszów3
Agfa Prusinowice3
Polonia Karłowice3
LZS Wójcice3
TOR II Dobrzeń Wielki3
Polonia Przylesie3
Partyzant Kazimierz3
3Strażak Lipniki2
LZS Ligota Oleska2
LZS Piotrówka2
LZS Nowy Dwór2
Żądło Sucha Psina2
LZS Leśnica2
Fortuna Głogówek2
Zawisza Stara Kuźnia2
Górnik Januszkowice2
LZS Inter Mechnica2
Victoria Łany2
Orzeł Dzierżysław2
Kombinat Głubczyce2
Troja Włodzienin2
LZS Lisięcice2
Zryw Wysoka2
Zryw Pawłowiczki2
Polonia Pogórze2
Start II Namysłów2
Orzeł II Źlinice2
LZS Chocianowice2
Źródło Krośnica2
LZS Jędrzychów2
LZS II Głuszyna2
Orzeł Polska Cerekiew2
Radawie2
LZS Sławice2
Zieloni Ligota Tułowicka2
LZS Polski Świętów2
Burza Lipki2
LZS Wichrów2
Stal Zawadzkie2
Orzeł Olszanka2
Rolnik Lewice2
LZS Czarnolas2
LKS Krzywiczyny2
MKS Wołczyn2
LZS Luboszyce2
Odra Kąty Opolskie2
LZS Dytmarów2
LZS Kujakowice2
LZS Skorogoszcz2
LZS Włochy2
Racłavia Racławice Śląskie2
Sudety Moszczanka2
LZS Głuszyna2
LZS Bodzanów2
LZS Czyżowice2
Góral Sidzina2
Dziewiętlice2
Polonia Biała2
LZS Kadłubiec2
Polonia Wołczyn2
Metalowiec Łambinowice2
Rudatom Kępa2
LZS Popielów2
Orzeł Reńska Wieś2
LZS Meszno2
LZS Bugaj Nowy2
Orzeł Niemodlin2
Naprzód Jemielnica2
LZS Racławiczki2
EL KON Goświnowice2
4LZS Rudniki1
Sudety Burgrabice1
Brynica1
LZS Przysiecz1
LZS Kup1
Przyjaźn Bolko Opole1
Włókniarz Dylaki1
Kabewiak II Prudnik1
Rolnik Wierzbica Górna1
Wiking Opole1
LZS Kuniów1
Budowlani Pokój1
MKS II Gogolin1
LZS Jasienica Górna1
Unia Tułowice1
LZS Kopice1
MKS II Kluczbork1
Kłos Rychnów1
LZS Piątkowice1
LZS Karłowice Wielkie1
Rodło Opole1
Piast Strzelce Opolskie1
LZS Raszowa1
KS Twardawa1
Górnik Babice1
Polonia Ściborzyce Wielkie1
LZS Poborszów1
Sparta Zawiszyce1
LZS Kobylice1
Po-Ra-Wie II Większyce1
Włókniarz II Kietrz1
LZS Kotlarnia1
LZS Pilszcz1
Chemik II Kędzierzyn-Koźle1
LZS Łężce1
Pogoń Wojnowice1
Zryw Opawica1
Chemik Kędzierzyn-Koźle1
Iskra Zopowy1
Rozumice1
KTS Kłodnica1
Włókniarz Nędza1
Unia Kolonowskie1
LZS Rzepce1
LZS II Ujazd1
Po-Ra-Wie Większyce1
LZS Przedmość1
Rolnik Urbanowice1
Stal II Brzeg1
LZS Staniszcze Wielkie1
LZS Kamiennik1
Unia II Głuchołazy1
KS Start Olesno1
LZS Rybna1
Meteor Jasienica Dolna1
Odra Bierawa1
LZS Polanowice1
LZS Kruszyna1
Rzemiosło Dziewkowice1
LZS Żytniów1
KS Metal 1961 Kluczbork1
LZS Grudzice1
LZS Koperniki1
Chrząszcz Chrząszczyce1
Farmer Szonów1
LZS Chróścina Nyska1
LZS Gościce1
Fortuna II Głogówek1
LZS Lasowice Wielkie1
Naprzód Niezdrowice1
Motor Praszka1
Dąbrowa1
LZS Daniec1
LZS Buków1
LZS Gościęcin1
Handlowiec Domaszkowice1
Korona Krępna1
Start Bogdanowice1
LZS Skarbimierz1
Odra Kędzierzyn-Koźle1
LZS Nowa Cerekiew1
LZS Izbicko1
Unia II Kolonowskie1
LZS Wojsław1
KS Nowy Świętów1
Victoria Cisek1
Pogoń Mikowice1
Orzeł Branice1
LZS Żelazna1
LZS Michałów1
Widawa Lubska1
LZS Obrowiec1
LZS II Starowice Dolne1
LZS Konradowa1
LZS Kowale1
LZS Kujawy1
Stal Osowiec1
LZS Maciejowice1
LZS Prądy1
Hetman Byczyna1
LZS Kościeliska1
LZS Wrzoski1
LZS Bierdzany1
Orzeł Mokre Łany1
UKS Karnków1
Unia II Krapkowice1
LZS Trzeboszowice1
LZS Biadacz1
Pogoń Kostów1
Bizon Bąkowice1
LZS Goworowice1
Piast Gorzów Śląski1
Groszmal Opole1
Olimpia II Lewin Brzeski1
LZS Krasna Góra1
Źródło II Krośnica1
LZS Stary Ujazd1
Błękitni Przecza1
Victoria Żyrowa1
LZS Gronowice1
LZS Radomierowice1
Gwardia II Opole1
Tempo II Opole1
LZS Chrzelice1
Czarni Korfantów1
LZS Radostynia1
Stobrawa Wachowice1
LZS Pokrzywnica1
Start Jełowa1
Gryf Brzozowiec1
LZS Chorula1
LZS Gałążczyce1
LZS Ligota Dolna1
LZS Rożnów1
LZS Starościn1
Polonia Głuchołazy1
Pogoń II Prudnik1
Pogoń III Prudnik1
LZS Kadłub1
Tęcza Kietrz-Kozłówki1
LZS Żywocice1
LZS Wierzbie1
LZS Przylesie Dolne1
LZS Ligota Wielka1
LZS Starowice Dolne1
LZS Łukowice Brzeskie1
LZS Smardy1
Widawa Wilków1
LZS Regulice1
KS II Krasiejów1
LZS Lubrza1
LZS Łąka Prudnicka1
Budowlani Strzelce Opolskie1
LZS Mechnice1
Piomar Przywory1
LZS Gryżów1
Podzamcze Nysa1
LZS Chrząstowice1
LZS Dębowiec (Prudnik)1
Jedność Rozmierka1
LZS Kamienica Nyska1
Atom Grądy1
Żubry Smarchowice Śląskie1
Ruch II Zdzieszowice1
C
1LZS Stare Koźle4
2Piast Raków3
LZS Kobylice3
Naprzód Długomiłowice3
LZS Maciowakrze3
LZS Łężce3
3LZS Gierałcice2
Pionier Jastrzębie2
Odrzanka Dziergowice2
Ruch Zubrzyce2
Zryw Opawica2
KTS Kłodnica2
LZS Janów2
LZS Poborszów2
LZS Klisino2
LZS Lisięcice2
Sparta Zawiszyce2
LZS Hajduki Nyskie2
LZS Nowa Cerekiew2
LZS Rudziczka2
LZS Krzywizna2
Podzamcze Nysa2
LZS Sękowice2
Plon Błotnica Strzelecka2
4LZS Wójcice1
LZS Meszno1
Niwnica1
LZS Obórki1
LZS Biała Nyska1
LZS Borkowice1
Polonia II Nysa1
Piast Minkowskie1
Grom Mroczkowa1
EL KON Goświnowice1
Orzeł II Źlinice1
Polonia Pogórze1
Orzeł Mokre Łany1
LZS Wojsław1
Rolnik Paruszowice1
Namysłowianka Namysłów1
Ujeździec1
Kosorowice1
LZS Niemysłowice1
LZS Staniszcze Wielkie1
Tęcza Szymiszów1
LZS Młodoszowice1
Sokół Małujowice1
Góral Sidzina1
LZS Koperniki1
Dąbrowa1
LZS Olbrachcice1
LZS Izbicko1
LZS Starowice Dolne1
RTS Koźle Rogi K-K1
Zawisza Stara Kuźnia1
Kombinat Głubczyce1
Górnik Babice1
Egipt Krzyżowice1
Pogoń Wojnowice1
Stal Tłustomosty1
Victoria Pomorzowice1
Po-Ra-Wie Większyce1
Odra Bierawa1
Orzeł Polska Cerekiew1
Zryw Pawłowiczki1
LZS Bliszczyce1
Rafamet Kuźnia Raciborska1
LZS Granica Równe1
Rolnik Lewice1
Śląsk Reńska Wieś1
Ruch Steblów1
LZS Biadacz1
LZS Dąbrowa Namysłowska1
LZS Siestrzechowice1
LZS Wierzbno1
Wiking II Opole1
Rolnik Biedrzychowice1
LZS Grodzisko1
TKKF Blachowianka Blachownia1
LZS Poręba1
Śląsk Kędzierzyn-Koźle1
LZS Spółdzielca Ucieszków1
Sokół Boguchwałów1
LZS Wierzbiec1
LZS Browiniec Polski1
LZS Pociękarb1
LZS Gościęcin1
Victoria Cisek1
LZS Pilszcz1
LZS Chomiąża1
Troja Włodzienin1
Victoria Łany1
LZS Gierałtowice1
LZS Wódka1
Fortuna Witosławice1
Orzeł Dzierżysław1
LZS Kopice1
Burza II Lipki1
LZS Kuniów1
LZS Jędrzychów1
LZS Karłowice Wielkie1
Swornica II Czarnowąsy1
Polkon Konradów1
Sokół Zalesie Śląskie1
LZS Bąków (k. Grodkowa)1
LZS Kościerzyce1
LZS Stary Grodków1
LZS Wyszków Śląski1
Bizon Kurznie1
LZS Rzepce1
LZS Kadłub1
Piast Strzelce Opolskie1
LZS Radomierowice1
LZS Komprachcice1
LZS Łąka (k. Nysy)1
Agfa Prusinowice1
LZS Biskupów1
Jedność Rozmierka1
LZS Nowa Wieś Prudnicka1
LZS Mieszkowice1
Stobrawa Wachowice1
LZS Korzonek1
LZS Dąbrówka Górna1
Tęcza Kietrz-Kozłówki1
Ściborzyce Małe1
Start Bogdanowice1
LZS Roszkowice1
LZS Ligota Dolna1
LZS Szydłowice1
LZS Osiek Grodkowski1
Elektromet Gołuszowice1
LZS Janowa1
LZS Polski Świętów1
LZS Krzyżkowice1
LZS Kochłowice1
Walka Radoszowice1
Pogoń Mikowice1
Czarni Korfantów1
Odra Kąty Opolskie1
LZS Konradowa1
LZS Maciejowice1
Huragan Grabin1
Polonia Głuchołazy1
Orły Woskowice Małe1
LZS Trzeboszowice1
Sparta II Paczków1
KS II Krasiejów1
Czarni II Otmuchów1
LZS Wierzbięcice1
LZS Golczowice1
D
1Grom Mroczkowa1
LZS Stare Koźle1
Zryw Pawłowiczki1
LZS Wronin1
Ruch Steblów1
LZS Gościęcin1

Grudynia Mała – stanowiska archeologiczne

W ramach "Archeologicznego Zdjęcia Polski" w Grudyni Małej odnotowane są dwadzieścia trzy stanowiska archeologiczne. (1,2)  Wszystkie znajdują się w obszarze oznaczonym jako 98-37.(3) Każde stanowisko ma swój numer w ramach miejscowości oraz numer w ramach AZP

Badania na terenie wsi można podzielić na trzy etapy. Pierwsze znaleziska nie są powiązane z wykopaliskami. Zazwyczaj są to pojedyncze odkrycia sprzed okresu międzywojennego. Drugi etap to okres międzywojenny i głównie prace nauczyciela Fuhrmanna, który dokonał wielu odkryć na terenie obu Grudyni. Kolejny etap miał miejsce w latach 1981-1985, kiedy prowadzone były prace archeologiczne w ramach projektu AZP.  Nie wszystkie przedwojenne stanowiska zostały zlokalizowane podczas późniejszych prac.
Spora ilość zabytków wydobytych przed 1945 niestety zaginęła (na szczęście często zachowała się dokumentacja(4)). Te, które przetrwały, przechowywane są w Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu i w muzeum we Wrocławiu.

Grot włóczni ze stanowiska nr 15.

Jednym z ciekawszych odkryć jest grób ciałopalny ze stanowiska nr 15. Został on bardzo dokładnie przeanalizowany w artykule(5) dr Bartosza Kontnego.
Grób zawierał m.in żelazny, zakrzywiony, jednosieczny miecz, żelazne groty włóczni, umbo tarczy, nóż, nożyczki, urnę. Jest to bogate stanowisko, a wg analizy dr Kontnego, może zawierać materiał z więcej niż jednego grobu. Szczegóły dotyczące odnalezionych materiałów zostały opisane poniżej w wykazie stanowisk.

W ujęciu chronologicznym zakres znalezisk z Grudyni Małej sięga od paleolitu do późnego średniowiecza. Poniżej zestawienie okresów z przypisanymi do nich stanowiskami. Ze względu na różny czas występowania poszczególnych okresów na danym terenie, podane w nawiasach ramy czasowe są orientacyjne:

  1. Epoka kamienia
    1. paleolit
      Stanowisko: 5.
    2. neolit
      Stanowiska: 1, 7, 8, 10, 18, 21.
    3. epoka kamienia (bliżej nieokreślona)
      Stanowiska: 13, 22, 23.
  2. Epoka brązu (2300/2200–1700 p.n.e do 900–700 p.n.e.)
    1. I-II okres epoki brązu (2300 p.n.e. - 1300 p.n.e)
      Stanowisko: 19.
    2. III-IV okres epoki brązu (1300 p.n.e - 900 p.n.e)
      Stanowisko: 12.
    3. kult. łużycka (ok. 1300 r. p.n.e – 400 r. p.n.e)
      Stanowiska: 1, 4, 6, 10, 12, 16, 17, 22.
    4. kult. celtycka (IV wieku p.n.e? do ok końca II wieku p.n.e.)
      Stanowiska: 8, 10, 11, 20?
    5. kult. lateńska (480 p.n.e - pocz I wieku n.e)
      Stanowisko: 20?
  3. Epoka żelaza
    1. kult. halsztacka (800-450 p.n.e)
      Stanowisko: 22.
    2. kult. przeworska (OWR) (III w.p.n.e - V w.n.e)
      Stanowiska: 15, 21.
    3. okres wpływów rzymskich (200 p.n.e - 375 n.e.)
      1. C1 (160-250 n.e)
        Stanowisko: 3.
      2. późny OWR (150-375 n.e)
        Stanowisko: 8.
      3. OWR (bliżej nieokreślony)
        Stanowiska: 4, 9, 14.
  4. Pradzieje
    Stanowiska: 2, 20.
  5. Średniowiecze
    1. XIII wiek
      Stanowisko: 7.
    2. XIII-XIV wiek
      Stanowisko: 20.
    3. XIV-XV
      Stanowiska: 21, 22, 23.

Szczegółowy wykaz stanowisk wg AZP:
Przy każdym stanowisku, obok jego numeru, znajduje się numer obszaru AZP wraz z numerem stanowiska w ramach tego obszaru.

1 - (AZP 98-37: 43) Datowanie Znaleziska
1. osada neolit toporek, siekierka
2. cment. cłp. kultura łużycka ceramika, toporek pięcioboczny
1933,1934,1936 - badania powierzchniowe nauczyciela Fuhrmanna.
1933 - odkryto grób ciałopalny. W skład znalezisk z grobu weszły(6):
-skorupy wazy zdobionej żłobkami.
-czarka grafitowana , zdobiona żłobkami na załomie, wyposażona w dwa ucha pionowo przekłute.
-czarka zdobiona dołkami i żłobkami, wyposażona w dwa uszka pionowo przekłute, w dolnej części żółta, w górnej grafitowana.
-garnek szarobrunatny, zaopatrzony w dwa ucha.
-misa zdobiona występami na brzegu, zaopatrzona w ucho, wewnątrz grafitowana, zewnątrz brunatna.
-czerpak grafitowany, zdobiony na uchu żłóbkami, a u nasady ucha dwoma dołkami.
-skorupy grafitowanej misy, placka żółtobrunatnego i przynajmniej trzech innych naczyń.
1934 - odkryto toporek pięcioboczny i zdobione naczynie
1936 - odkryta popielnica, garnek i misa datowana na V okres brązu i pokrywka z uchwytem z okresu halsztackiego
1984 - badania weryfikacyjne nie potwierdziły istnienia stanowiska.
Materiały przech. w: MSO Opole nr inw.N-1364.
Literatura: M. Gedl - Kultura łużycka...,s.259
Dokumentacja: 13032, 12992, 13073, 13006, 12952, 12978, 12989.
2 - (AZP 98-37: 46) Datowanie Znaleziska
1. ślad osadnictwa pradzieje kamień żarnowy
1936 - znaleziony przez nauczyciela Fuhrmanna. Kamień zaginął.
Dokumentacja: 12955.
3 - (AZP 98-37: 45) Datowanie Znaleziska
1. cment. przeworska OWR-C1 1 grób, przęślik
Znaleziska pochodzą z pierwszych lat XX wieku, a przęślik znaleziono w latach 30-tych.
1985 - badania weryfikacyjne nie potwierdziły istnienia stanowiska.
Materiały przech. w: Muzeum we Wrocławiu nr inw.9823-9825.
Literatura:
M. Jahn - Die oberschlesischen Funde aus römischen Kaiserzeit, "Praehistorische Zeitschrift", Bd.10, s.103, 141-142.
K. Godłowski - Materiały..., s.305
J. Szydłowski - Naczynia drewniane w późnej starożytności na ziemiach polskich, s.183
Schlesiens Vorzeit in Bild und Schrift 1903, t.IV,s.141, 200 (mylnie jako Grudynia Wielka).
Dokumentacja: 13028, 13015, 13033, 13017.
4 - (AZP 98-37: 44) Datowanie Znaleziska
1. cmentarzysko kult. łużycka epoka br. fr. naczyń.
2. ślad osadnictwa okres. wpływ. rzymsk. 1 denar
Znaleziska pochodzą z 1934r. Monetę znalazł nauczyciel Fuhrmann. Materiały zaginęły.
Literatura:
Altschlesische Blaetter 1935 z.6,s.151
M. Gedl - Kultura łużycka..., s.259
Dokumentacja: 13032, 13028.
5 - (AZP 98-37: 47) Datowanie Znaleziska
1. ślad osadnictwa paleolit krzemienie
1934 - badania powierzchniowe nauczyciela Fuhrmanna. Materiały zaginęły.
Literatura: Altschlesische Blaetter 1934, z5,str.88
Dokumentacja: 12955, 13014, 13057.
6 - (AZP 98-37: 48) Datowanie Znaleziska
1. ślad osadnictwa kult. łużycka epoka brązu buławka kamienna
Znalezisko pochodzi z 1934. Materiał zaginął.
Literatura:
Altschlesische Blaetter 1934, z5,str.88
M. Gedl - Kultura łużycka..., s.259
Dokumentacja: 13024.
7 - (AZP 98-37: 49) Datowanie Znaleziska
1. osada neolit krzemienie, fr. płytki kościanej
2. osada XIIIw ceramika fr. przedmiotu żelaznego
1933 - znalazł nauczyciel Filla.
1934 - znalazł nauczyciel Fuhrmann.
Materiały przech. w: MŚO Opole nr.inw.N-1362\1-5.
Dokumentacja: 13034, 19172.
Zdjęcia: 19191.
8 - (AZP 98-37: 50) Datowanie Znaleziska
1. osada neolit krzemienie
2. osada? kult. celtycka ceramika grafitowa
3. osada kult. przeworska, późny OWR ceramika siwa - 1 paciorek szklany
1896 i 1935 - przypadkowe odkrycia.
1985 - badania weryfikacyjne nie przyniosły rezultatu.
Literatura:
K. Godłowski - Materiały...,s.305
Z. Woźniak - Osadnictwo celtyckie..., s.298
Dokumentacja: 13067, 12999, 19169.
Zdjęcia: 19195, 19185.
9 - (AZP 98-37: 51) Datowanie Znaleziska
1. ślad osadnictwa okr.wpł.rzymskich 1 moneta
1900 - Znalezisko przypadkowe. Przekazane do Muzeum we Wrocławiu. Moneta zaginęła.
Literatura: K. Godłowski - Materiały kultury przeworskiej..., cz.I, s.305
Dokumentacja: 13028, 13067.
10 - (AZP 98-37: 52) Datowanie Znaleziska
1. ślad osadnictwa neolit krzemienie
2. osada kult. łużycka epoka brązu 2 fr. ceramiki
3. ślad osadnictwa kult. celtycka ceramika grafitowa
1935 - badania powierzchniowe Fuhrmanna.
Wśród ceramiki były(6):
-ułamki czarki, brunatnoczarnej, gładkiej, zdobionej u nasady szyi poziomymi żłobkami, a na brzuścu grupami ukośnych brzuśców.
-skorupy gładkiego naczyńka, zewnątrz grafitowego, wewnątrz brunatnoczarnego, zdobionego poniżej krawędzi rytymi poziomi liniami i pionowym podłużnym guzkiem
Materiały przech. w: MSO Opole, nr inw.N-130\1,2 (tylko ceramika neolityczna i łużycka, pozostałe materiały zaginęły).
Literatura:
Altschlesische Blaetter, 1935 z.X, nr 2, s.46
M. Gedl - Kultura łużycka..., s.259
Z. Woźniak - Osadnictwo..., s.298
Dokumentacja: 13015, 12999, 15176.
11 - (AZP 98-37: 53) Datowanie Znaleziska
1. ślad osadnictwa celtycka 1 skorupa grafitowa
1935- znalezisko powierzchniowe. Materiał zaginął.
Literatura:
Altschlesische Blaetter 1935 z.10,s.151
Z. Woźniak - Osadnictwo celtyckie..., s.298
Dokumentacja: 13033.
12 - (AZP 98-37: 54) Datowanie Znaleziska
1. punkt osadnictwa kult. łużycka, III-IV brąz 2 naczynia
Znalezisko pochodzi z 1936r. Materiały zaginęły.
-jedno naczynie guzowe datowane na III okres brązu.
-drugie naczynie z IV okresu brązu.
1985 - badania weryfikacyjne nie potwierdziły istnienia stanowiska.
Literatura: M. Gedl - Kultura łużycka..., s.260
Dokumentacja: 12900.
13 - (AZP 98-37: 55) Datowanie Znaleziska
1. ślad osadnictwa epoka kamienna siekierka z serpentynitu
Znalezisko pochodzi z 1941 roku. Materiał zaginął.
14 - (AZP 98-37: 56) Datowanie Znaleziska
1. ślad osadnictwa okr. wpł. rzymskich monety
Monety znaleziono przed 1935 rokiem. Materiał zaginął.
W archiwum MŚO stanowisko jest oznaczone jako 3 (nowy nr 14 nadano na potrzeby AZP).
Literatura:
Altschlesische Blatter 1935, z. 6 s 151
K.Konik - Znaleziska monet rzymskich na Śląsku...s.56
15 - (AZP 98-37: 57) Datowanie Znaleziska
1. cmentarz cłp. przeworska IIIw n.e. 1 grób, umbo, miecz, wiaderko br.
Znalezisko pochodzi z 1879 r. - przy orce zniszczono 1 grób.
Według opisu sporządzonego przez B.Kontnego zainwentaryzowano przynajmniej 23 elementy wyposażenia(5):
-urna z gliny w kształcie wazonu, czarne, gładkie, zdobione.
-miska gliniana, ciemnobrązowa, zdobiona rytymi liniami.
-zwornik żelaznej tarczy, zachowany we fragmentach.
-kajdany? tarczy żelaznej.
-miecz z żelaza, jednosieczny, podwójnie zakrzywiony; Zachowana dł. 51 cm.
-żelazny grot włóczni, zachowany we fragmentach.
-żelazny grot włóczni, zdobiony.
-grot włóczni żelazny z wysokim grzbietem.
-żelazny prosty nóż ze złamanym czubkiem.
-żelazne nożyczki.
-żelazne nożyczki zachowane we fragmentach.
-okucie żelazne trumny.
-trzy podobne fragmenty okucia?.
-wydłużona osełka łupkowa, w trzech częściach.
-kamień szlifierski z łupka w kształcie trójkąta równoramiennego z widocznymi śladami użycia (po ostrzeniu).
-kamień i pięć łupków bez śladów zużycia.
-w przybliżeniu czworoboczna osełka łupkowa, z dwoma wklęsłymi bokami, z widocznymi śladami użycia (po ostrzeniu).
-żelazna ostroga? z małą, w przekroju okrągłą kopułą.
-igła rogowa lub kostna, z zakrzywionym trzonkiem, zachowana fragmentarycznie.
-dwa fragmenty jednostronnego grzebienia z rogu lub kości.
-dwanaście małych fragmentów naczynia z brązu, w tym fragment wieńca.
-żelazna stal ogniotrwała w kształcie pręta z oczkiem wykonanym ze skręconego końca pręta.
-dwa owalne przedmioty wykonane z giętego drutu.
W swoim opracowaniu B.Kontny sugeruje, że w/w zestawienie budzi pewne wątpliwości co do jednolitości prezentowanego znaleziska(być może materiały pochodzą z więcej niż jednego grobu), a to z kolei generuje problem z dokładnym datowaniem znalezionych przedmiotów. (5)

1985 - badania weryfikacyjne nie potwierdziły istnienia stanowiska.
Być może to stanowisko łączy się ze stanowiskiem 3 z Grudyni Wielkiej.
Materiały przech. w: Muzeum we Wrocławiu, nr inw.9845, 9849, 9850.
Literatura:
Schlesiens Vorzeit t.7, 1899, s.436
Schlesiens Vorzeit in Bild und Schrift, 1916, B.7, Z.1, str. 96,105,108
M.Jahn - Die oberschlesischen Funde aus römischen Kaiserzeit, "Prächistoriche Zeitschrift" t.10 1918 s.103,141-142. tabl XI,X
J.Kramarkowa - Rzymskie naczynia brązowe w zbiorach Muzeum Archeologicznego we Wrocławiu Silesia Antiqua t. XXIII,1981, s.142.
B.Kontny - Odkrycie znaleziska z Grudynia Małej - próba reinterpretacji grobu nr 2 - Auf der Suche nach der verlorenen Archäologie, ed. W. Nowakowski, M. Lemke, Warszawa 2003, p. 61-71.
B. Kontny - Grób 2 z Grudyni Małej - nowe spojrzenie w świetle źródeł archiwalnych i ocalałych elementów wyposażenia, "Silesia Antiqua", t. 43, 2006 (2007), s. 39-55.
Dokumentacja: 13010, 13072, 13001, 13022, 20132.
16 - (AZP 98-37: 58) Datowanie Znaleziska
1. cment. cłp. kult. łużycka fr. naczyń i spalone kości.
Znalezisko pochodzi z okresu międzywojennego.
Materiały przech. w: Muzeum we Wrocławiu nr inw.9846.
Literatura: M. Gedl - Kultura łużycka..., s.260
17 - (AZP 98-37: 13) Datowanie Znaleziska
1. osada kult. łużycka 15 fr. ceramiki
1981 - badania powierzchniowe.
Materiały przech. w: BDZ Opole, nr inw.1620
18 - (AZP 98-37: 33) Datowanie Znaleziska
1. osada neolit krzemienie, ceramika, fr. toporka
1935 - badania powierzchniowe.
Materiały przech. w: MSO Opole, nr inw. N-1374.
Literatura: Altschlesische Blatter 1935, z. 6 s 151
19 - (AZP 98-37: 34) Datowanie Znaleziska
1. ślad osadn. I-II okres epoki brązu maczuga (dł. 18cm)
Znalezisko nauczyciela Fuhrmanna z 1935 roku. Materiał zaginął.
Literatura:
Altschlesische Blatter 1936, z. 2 s.64
Altschlesische Blatter 1936, z 5 s. 161
20 - (AZP 98-37: 17) Datowanie Znaleziska
1. punkt osadnictwa kult. celtycka? lateńska? 1 fr. ceramiki grafitowej
2. punkt osadu pradzieje 3 fr. ceramiki
3. osada średniowiecze XIII-XIV 7 fr. ceramiki
1982 - badania powierzchniowe.
Materiały przech. w: BDZ Opole, nr inw.1625.
21 - (AZP 98-27: 18) Datowanie Znaleziska
1. punkt osadu neolit 1 fr. ceram.
2. punkt osadu kult. przeworska 1 fr. ceram.
3. punkt osadu średniowiecze XIV-XV 1 fr. ceram.
1982 - badania powierzchniowe.
Materiały przech. w: BDZ Opole, nr inw.1622.
22 - (AZP 98-37: 14) Datowanie Znaleziska
1. ślad osadnictwa epoka kamienna 1 odłupek
2. ślad osadnictwa kult. łużycka halsztat 3 fr. ceramiki.
3. ślad osadnictwa średniowiecze XIV-XV 3 fr. ceramiki.
1981 - badania powierzchniowe.
Materiały przech. w: BDZ Opole, nr inw.1624.
23 - (AZP: 98-37: 16) Datowanie Znaleziska
1. punkt osadn. ep. kamienna 1 wiór
2. osada średniowiecze XIV-XV 8 fr. ceramiki
1982 - badania powierzchniowe.
Materiały przech. w: BDZ Opole, nr inw.1623.

Pozostała literatura:
Altschlesische Blätter, 1942, Jg. 17, Nr. 2/3, s. 197

Pozostała,  poniemiecka dokumentacja z MŚO:
13082, 12998, 13061, 13054, 13008, 13036, 13011, 13046, 13018, 13068, 13045, 13016, 13074, 13083, 13004, 13085, 13062, 13021, 13040, 13071, 13043, 13070, 13065, 13020, 13048, 13023, 13007, 13042, 13035, 13038, 13025, 13069, 13047, 13044, 13029, 13063, 13051, 12905, 12836, 12883, 12914.


  1. e-Archeo - wyszukiwarka stanowisk archeologicznych
  2. https://zabytek.pl - wykaz obiektów dla Grudyni Małej
  3. https://mapy.zabytek.gov.pl/nid/ - Narodowy Instytut Dziedzictwa - mapa
  4. http://mso-archeologia.pl/ - zbiory online MŚO dla Grudyni Małej
  5. B.Kontny - Odkrycie znaleziska z Grudynia Małej - próba reinterpretacji grobu nr 2 - Auf der Suche nach der verlorenen Archäologie, ed. W. Nowakowski, M. Lemke, Warszawa 2003, p. 61-71.
  6. M. Gedl - Kultura łużycka na Górnym Śląsku (1962).

Michał Niedzielski 2023-04-02

Jakubowice – stanowiska archeologiczne

W ramach "Archeologicznego Zdjęcia Polski" w Jakubowicach rozpoznanych jest dziesięć stanowisk archeologicznych. (1,2)  Wchodzą one w skład dwóch obszarów oznaczonych jako 98-37 i 99-37.(3) 
Podobnie jak w przypadku Grudyni Wielkiej, część znalezisk dotyczy okresu międzywojennego. Kolejne badania były przeprowadzone w latach 1981 i 2001.
Część zabytków wydobytych przed 1945 niestety zaginęła (na szczęście często zachowała się dokumentacja(4)). Te, które przetrwały, przechowywane są w Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu.

Jakubowice wymieniane są wśród tych miejscowości powiatu kędzierzyńsko-kozielskiego, w których znaleziono najstarsze ślady narzędzi kamiennych(5). W ujęciu chronologicznym zakres znalezisk sięga od paleolitu do późnego średniowiecza. Rozpiętość jest podobna jak w przypadku Grudyni Wielkiej, jednak stanowisk jest tu mniej, więc liczba okresów i kultur wyróżnionych w poszczególnych stanowiskach jest również mniejsza.
Poniżej zestawienie okresów z przypisanymi do nich stanowiskami. Ze względu na różny czas występowania poszczególnych okresów na danym terenie, podane w nawiasach ramy czasowe są orientacyjne:

  1. Epoka kamienia
    1. paleolit
      Stanowisko: 5.
    2. neolit
      1. kult. pucharów lejkowatych (3700–1900 p.n.e)
        Stanowiska: 6, 8.
      2. neolit (bliżej nieokreślony)
        Stanowiska: 1, 2, 3, 9.
    3. epoka kamienia (bliżej nieokreślona)
      Stanowisko: 4, 10.
  2. Epoka brązu (2300/2200–1700 p.n.e do 900–700 p.n.e.)
    1. kult. łużycka (ok. 1300 r. p.n.e – 400 r. p.n.e)
      Stanowiska: 4, 8.
  3. Epoka żelaza
    1. kult. halsztacka (800-450 p.n.e)
      Stanowisko: 8.
    2. kult. przeworska (wczesny OWR) (III w.p.n.e - V w.n.e)
      Stanowisko: 2
    3. okres wpływów rzymskich (200 p.n.e - 375 n.e.)
      1. późny OWR (150-375 n.e)
        Stanowisko: 1.
  4. Pradzieje
    Stanowiska: 4, 7.
  5. Średniowiecze
    1. XII-XIII wiek
      Stanowisko: 1
    2. XIV-XV wiek
      Stanowisko: 6, 7.
    3. średniowiecze (bliżej nieokreślone)
      Stanowisko: 2

Szczegółowy wykaz stanowisk:
Przy każdym stanowisku, obok jego numeru, znajduje się numer obszaru AZP wraz z numerem stanowiska w ramach tego obszaru.

1 - (AZP 98-37: 41) Datowanie Znaleziska
1. osada neolit krzemienie: 7 fr. siekierek i 1 topór kamienny
2. osada? późny okr. wpł. rzymsk. kilka fr. ceramiki
3. osada? XII-XIIIw ceramika
1. 1934 i 1939 - badanie powierzchniowe m.in. G.Raschke.
Wśród materiałów ceramicznych były m. in. fragment brzegu naczynia workowatego z plastyczną listwą zdobioną u nasady podwójnym rzędem nieregularnych dołków, 2 przęśliki stożkowate,jeden dwu-stożkowaty.(6) 
Materiały przech. w: MSO nr inw.N-141- neolit.
Literatura:
J. Kaźmierczyk, K. Macewicz, S. Wuszkan - Studia i Materiały do osadnictwa Opolszczyzny wczesnośredniowiecznej s.171-172
K. Godłowski - Materiały kultury przeworskiej... s.306 (u Godłowskiego uznano, że stanowisko łączy się ze stanowiskiem 17 z Grudyni Wielkiej)
J. Bukowska-Gedigowa - Kultura pucharów lejk. w dorzeczu górnej Odry
Dokumentacja:
9576, 11177, 11306, 11186, 11194, 11074, 11142, 11085, 11308, 11160, 11094, 11110, 11251, 11133.
Szkice: 8448.
2 - (AZP 98-37: 42) Datowanie Znaleziska
1. ślad osadnictwa neolit topór kamienny
2. osada k. przeworska wcz.OWR ceramika
3. punkt osadniczy średniowiecze ceramika
1935 - badania powierzchniowe Raschke.
1936 - badania powierzchniowe Fuhrmann.
1985 - badania weryfikacyjne.
Materiały przech. w: MSO nr inw.N-142 (tylko fr. ceramiki z OWR, pozostałe zaginęły).
Literatura: K. Godłowski - Materiały kultury przeworskiej...s.306
Dokumentacja: 9565, 11177, 11263, 11111.
Zdjęcia i szkice: 8479, 13160.
3 - (AZP 98-37: 80) Datowanie Znaleziska
1. ślad osadnictwa neolit siekierka i toporek kamienny (fragmenty)
Znalezisko pochodzi z 1935. Materiały przech. w MŚO. Nr inwent N-143.
Literatura: Altschlesische Blaetter 1938, z.2, s.86 ?
Dokumentacja: 9577, 11253, 11160, 11223, 11209, 11094, 11164.
Szkice: 8470, 8439.
4 - (AZP 98-37: 10) Datowanie Znaleziska
1. ślad osadnictwa epoka kamienna 1 wiór
2. osada kultura łużycka 7 fr. ceram.
3. osada kultura łużycka? pradzieje 10? fr. ceram.
1981 - badania powierzchniowe.
Materiały przech. w: BDZ Opole, nr inw.2178.
5 - (AZP 98-37: 81) Datowanie Znaleziska
1. ślad osadnictwa paleolit odłupki krzemienne
1935 - znalezisko G.Raschkego.
Materiały przech. w: MŚO Opole nr inw.N-144.
Dokumentacja: 15818, 11073, 11308, 11223, 11094.
6 - (AZP 98-37: 7) Datowanie Znaleziska
1. osada neolit k.p.lejkowatych 3 fr. ceramiki
2. osada średniowiecze XIV-XVw 6 fr. ceramiki
1981 - badania powierzchniowe.
Materiały przech. w: BDZ Opole nr inw.1618.
7 - (AZP 98-37: 8) Datowanie Znaleziska
1. ślad osadnictwa pradzieje 5 fr. ceram.
2. ślad osadnictwa średniowiecze XIV-XV 2 fr. ceramiki
1981 - badania powierzchniowe.
Materiały przech. w: BDZ Opole, nr inw.1619.
8 - (AZP 98-37: 9) Datowanie Znaleziska
1. osada k.pucharów lejkowatych, neolit 2 fr. ceramiki
2. osada k.łużycka, halsztat 4 fr. ceramiki
1981 - badania powierzchniowe.
Materiały przech. w: BDZ Opole, nr inw.1634.
9 - (AZP 99-37: 32) Datowanie Znaleziska
1. ślad osadnictwa neolit odłupek, fr. narzędzia krzemiennego
2001 - badania powierzchniowe.
Materiały przech. w: KZA Opole, nr inw. 6080.
10 - (AZP 99-37: 33) Datowanie Znaleziska
1. obozowisko ep. kamienia 1 narzędzie wnękowe, przekłuwacz, 5 odłupków, 3 wióry
2001- badania powierzchniowe.
Materiały przech. w: KZA Opole, nr inw. 6082.

Pozostała, niepowiązana ze stanowiskami, poniemiecka dokumentacja z MŚO:
11273, 11116, 11190, 11112, 11281, 11210.


  1. e-Archeo - wyszukiwarka stanowisk archeologicznych
  2. https://zabytek.pl - wykaz obiektów dla Jakubowic
  3. https://mapy.zabytek.gov.pl/nid/  - Narodowy Instytut Dziedzictwa - mapa
  4. http://mso-archeologia.pl/ - zbiory online Muzeum Śląska Opolskiego
  5. K.Macewicz - Pradzieje Ziemi Kozielskiej (1968) - s.7, 12, 29.
  6. J. Bukowska-Gedigowa - Kultura pucharów lejk. w dorzeczu górnej Odry

Michał Niedzielski 2023-03-25
Aktualizacja 2023-04-02

Grudynia Wielka – stanowiska archeologiczne

Historia Grudyni to nie tylko 800 lat od wystąpienia pierwszej wzmianki w dokumentach. Życie toczyło się tu dużo wcześniej. W ramach projektu "Archeologicznego Zdjęcia Polski" na terenie miejscowości rozpoznanych jest 26 stanowisk archeologicznych. Wchodzą one w skład dwóch obszarów oznaczonych jako 98-37 i 99-37 (1). Każde stanowisko ma swój numer w ramach miejscowości oraz numer w ramach AZP. Stanowiska w Grudyni ponumerowane są od 1 do 29, ale brak numerów 11,12,15,18, a nr 7 występuje podwójnie (2,3)

Badania na terenie wsi można podzielić na cztery etapy. Pierwsze znaleziska nie są powiązane z wykopaliskami. Zazwyczaj są to pojedyncze odkrycia sprzed okresu międzywojennego. Drugi etap to okres międzywojenny i głównie prace nauczyciela Fuhrmanna, który dokonał wielu odkryć na terenie Grudyni. Kolejny etap miał miejsce w latach 1981-1985, kiedy prowadzone były prace archeologiczne w ramach projektu AZP. Natomiast ostatnie prace weryfikacyjne miały miejsce w 2001.  Nie wszystkie przedwojenne stanowiska zostały zlokalizowane podczas późniejszych prac.
Spora ilość zabytków wydobytych przed 1945 niestety zaginęła (na szczęście często zachowała się dokumentacja(4)). Te, które przetrwały, przechowywane są w Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu, Muzeum Archeologicznym we Wrocławiu oraz w Muzeum Górnośląskim w Bytomiu.

W ujęciu chronologicznym zakres znalezisk sięga od górnego paleolitu do późnego średniowiecza. Poniżej zestawienie okresów z przypisanymi do nich stanowiskami. Ze względu na różny czas występowania poszczególnych okresów na danym terenie, podane w nawiasach ramy czasowe są orientacyjne:

  1. Epoka kamienia
    1. górny paleolit (od ok. 40 tys. lat temu – do ok. 14 tys. lat p.n.e.)
      Stanowisko: 4.
    2. późny paleolit (od ok. 14 tys. – do 8 tys. lat p.n.e.)
    3. mezolit (8000–4800 p.n.e)
      Stanowisko: 3.
    4. neolit
      1. cykl wstęgowy (5600 p.n.e. - 4900 p.n.e.)
        Stanowisko: 9.
      2. ceramiki sznurowej (3100/2900 r. p.n.e. do około 2300/1800 r. p.n.e.)
        Stanowisko: 28.
      3. kult. pucharów lejkowatych (3700–1900 p.n.e)
        Stanowiska (?): 2, 4, 5, 6.
      4. neolit (bliżej nieokreślony)
        Stanowiska: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7,8, 10, 13, 16, 17, 22, 24.
    5. epoka kamienia (bliżej nieokreślona)
      Stanowiska: 14, 29.
  2. Epoka brązu (2300/2200–1700 p.n.e do 900–700 p.n.e.) 
    1. kult. łużycka (ok. 1300 r. p.n.e – 400 r. p.n.e)
      Stanowiska: 2, 5, 21.
    2. kult. celtycka (IV wieku p.n.e? do ok końca II wieku p.n.e.)
      Stanowisko: 5.
  3. Epoka żelaza
    1. kult. halsztacka (800-450 p.n.e)
      Stanowisko: 10.
    2. kult. przeworska (OWR) (III w.p.n.e - V w.n.e)
      Stanowisko: 2, 17.
    3. okres wpływów rzymskich (200 p.n.e - 375 n.e.)
      1. wczesny OWR (20-150 n.e)
        Stanowisko: 5.
      2. późny OWR (150-375 n.e)
        Stanowisko: 26.
      3. OWR (bliżej nieokreślony)
        Stanowiska: 3, 4, 25, 27.
    4. okres wędrówek ludów (375 n.e. - 650/800 n.e)
      Stanowisko: 2.
  4. Pradzieje
    Stanowisko: 20.
  5. Średniowiecze
    1. wczesne średniowiecze
      Stanowisko: 2.
    2. X-XII wiek
      Stanowisko: 10.
    3. XIII wiek
      Stanowiska: 17, 28.
    4. XIV
      Stanowiska: 19, 20.
    5. średniowiecze (bliżej nieokreślone)
      Stanowiska: 4, 6, 23, 27.

Szczegółowy wykaz stanowisk:
Przy każdym stanowisku, obok jego numeru, znajduje się numer obszaru AZP wraz z numerem stanowiska w ramach tego obszaru.

1 - (AZP 98-37: 26). Datowanie Znaleziska
1. osada neolit 1 krzemień. fr. siekierki, przęślik.
1. 1933 - Ulrich: badania powierzchniowe - Materiały przech. w MŚO, nr inwent. N-1365.
2. 1934 - Fuhrmann: badania powierzchniowe (fragment siekierki z serpentynitu) - zaginął.
Literatura: Altschlesische Blaetter 1937, z.5\6, s.165
Dokumentacja:11092, 11184.
2 - (AZP 98-37: 24) Datowanie Znaleziska
1. punkt osadn. neolit (kult. pucharów lejkowatych) krzemienie, ceramika
2. osada? kultura łużycka fr. 1 lub 2 naczyń. skarb brązowy
3. punkt osadn. kultura przeworska (okr. wpł. rzym) kilkadziesiąt fr. ceram.
4. ślad osadn. okr. wędr. lud. 1 paciorek szklany
5. punkt osadn. wczesne średn. ceramika
1. 1916 - znaleziono skarb brązowy (zawierał 4 siekierki brązowe z piętką lejkowatą typu czeskiego i 1 kółko(5))
2. 1934 - znaleziono paciorek szklany (zaginął).
3. 1935 - znaleziono krzemienie i cer. (neolit).
4. 1937 - znaleziono ceramikę z OWR, wcz.śr i kult. łużyckiej (skorupy jednego lub dwóch gładkich naczyń guzowych, zewnątrz brunatnych, wewnątrz czarnych, o guzach obwiedzionych rytymi półkolami, zdobionych miedzy guzami pionowymi kreskami i dołkami(5) oraz fragmenty brzegów pucharów lejkowatych zdobionych poniżej krawędzi pionowymi słupkami, fragment brzuśca z plastyczną półksiężycowatą listwą, naczynia workowatego z plastyczną listwą i misy pucharowej; przęśliki, narzędzia krzemienne, kości zwierzęce, polepa(6)).
5. 1985 - Badanie weryfikacyjne nie potwierdziły istnienia stanowiska (teren częściowo niedostępny).
Materiały przech. w: MŚO, nr inw. N-131, N-472
Literatura:
Altschlesische Blaetter 1934, Jg. 9, Nr. 5, s.88
M. Gedl - Kultura łużycka na Górnym Śląsku s.260
K. Godłowski - Materiały kultury przeworskiej..., s.305
H. Seger - Schlesische Hortfunde, s.117-118, tabl.X, ryc.2
G. Raschke - Neue Ergebnisse s. 10.
J. Bukowska-Gedigowa - Kultura pucharów lejk. w dorzeczu górnej Odry
Dokumentacja: 11184, 9579, 16362, 13143, 11195, 11163, 11089, 11148, 11252, 11262, 11240, 11158, 11081, 11231, 11283, 11219, 11224, 11145, 11234, 11168, 11269, 11144.
Zdjęcia i szkice: 8487, 8494, 8492, 8434, 8453, 13129, 8468, 8450.
3 - (AZP 98-37: 27) Datowanie Znaleziska
1. ślad osadn. mezolit krzemienie
2. osada neolit krzemienie, ceramika
3. osada ok. wpł. rzymskich ceramika
1. 1934 - Fuhrman: badania powierzchniowe (materiał neolityczny).
2. 1934-35 - Hanske: badania powierzchniowe (mat. mezolit. i OWR)
Być może wśród materiałów: kilka fragm. naczyń, m.in. brzuśca z szerokim uchem; polepa z odciskami prętów(6).
Materiały przech. w: MŚO, nr inw. N-1366.
Literatura:
Altschlesische Blaetter 1934, z.2,s.37
Altschlesische Blaetter 1935, z.10,s.46
J. Bukowska-Gedigowa - Kultura pucharów lejk. w dorzeczu górnej Odry
Dokumentacja: 11184, 11240, 11252, 11183, 11129.
4 - (AZP 99-37: 34) Datowanie Znaleziska
1. ślad osadnictwa paleolit górny dwa duże odłupki oraz fr. rdzenia
2. osada neolit (kult pucharów lejkowatych?) wyroby krzemienne, siekierki i toporki kam. fr. naczyń, przęśliki
3. ślad osadnictwa okres rzymski? przęślik
4. osada? średniowiecze przęślik, 6 fr. naczyń
Znalezisko powierzchniowe z okresu międzywojennego.
Wśród materiałów: kilka fragm. naczyń, m.in. ucha taśmowego o owalnym przekroju poprzecznym; 2 przęśliki, stożkowaty i płasko-wypukły; 2 fragm. przęślików; kilka narzędzi krzemiennych(6).
W czasie badań w 2001 na stanowisku nie stwierdzono zabytków.
Materiały przech. w: MŚO, nr inw. N-1367/1-18.
Literatura:
Altschlesische Blatter 1934, z. 6
Altschlesische Blatter 1935, z. 6, s.151(?)
Altschlesische Blatter 1936, z. 2, s.64(?)
Altschlesische Blatter 1937, z. 7
J. K. Kozłowski - Paleolit na Górnym Śląsku, s. 48
J. Bukowska-Gedigowa - Kultura pucharów lejk. w dorzeczu górnej Odry
Dokumentacja: 11184, 11240, 11231, 11183, 11129, 11123, 19173.
Zdjęcia: 19192, 19194.
5 - (AZP 98-37: 28) Datowanie Znaleziska
1. osada neolit (kult. pucharów lejkowatych?) krzemienie, fr. toporka, przedm. kość.
2. punkt osadn. kultura łużycka fr, 7 naczyń
3. punkt osadn. kultura celtycka kilka fr. cer. grafitowej
4. osada wczesny OWR fr. ceramiki
1934-36 - Badania powierzchniowe  (w MŚO nr inw. N-132 materiały z neolitu, pozostałe zaginęły).
Wśród materiałów ceramicznych były(5):
-skorupy z dolnej części wazy lub czarki zdobionej na brzuścu grupami ukośnych żłobków, czarnej, gładkiej.
-fragment gładkiego, czarnego małego naczyńka zdobionego poniżej krawędzi trzema liniami rytymi poziomi i zaopatrzonego w uszko.
-skorupa z garnka lekko profilowanego, zewnątrz brunatnego, wewnątrz grafitowanego, gładkiego.
-skorupy misy półkolistej o brzegu lekko ściętym do środka, zewnątrz jasnobrunatnej z czarnymi plamami, wewnątrz grafitowanej, gładkiej.
-ułamki dwóch małych czerpaków półkolistych, brunatnych, gładkich.
-fragment małej pokrywki-placuszka (do nakrywania czarki) wygiętego miseczkowato, zdobionego na górnej stronie kreseczkami, czarnego, na spodniej stronie grafitowanego.
Oraz według innego opisu(6) : fragmenty naczyń workowatych z plastyczną listwą, niskiej miski pucharowej, dużego naczynia zasobowego (amfory?) z uchem, brzuśca z plastyczną półksiężycowatą listwą i brzuśca z szerokim uchem przedłużonym żeberkiem; 8 przęślików dwustożkowych i płasko-wypukłych; narzędzia krzemienne, wióry, odłupki z surowca jurajskiego i świeciechowskiego.
1984 - Badania weryfikacyjne nie potwierdziły istnienia (teren niedostępny).
Literatura:
Altschlesische Blaetter 1934, z.9, nr 2,s.37
Altschlesische Blaetter 1937, z.12, s.165
M. Gedl - Kultura łużycka..., s.260
K. Godłowski - Materiały..., s.305
Z. Woźniak - Osadnictwo..., s.298
J. Bukowska-Gedigowa - Kultura pucharów lejk. w dorzeczu górnej Odry
Dokumentacja:11184, 11240, 11231, 11183, 11129, 11097, 11172, 11192, 11114, 11130, 11113, 11127, 11135, 11106, 11167.
Zdjęcia: 13141, 20468, 20460.
6 - (AZP 99-37: 35) Datowanie Znaleziska
1. osada neolit (kult. pucharów lejkowatych?) wyroby krzemienne, fr. naczyń, przęśliki
2. osada? średniowiecze fr. naczyń
Znaleziska powierzchniowe z okresu międzywojennego (Ulrich, Fuhrmann).
Wśród ceramiki m. in. fragment brzegu naczynia workowatego z plastyczną listwą zdobioną u nasady podwójnym rzędem nieregularnych dołków, 2 przęśliki stożkowate, jeden dwustożkowaty(6).
W 2001 nie stwierdzono zabytków.
Materiały przech. w: MŚO, nr inw. N-1368/1-11.
Literatura:
Altschlesische Blatter 1933, z. 5, s.91 (?)
Altschlesische Blatter 1933, z. 6
Altschlesische Blatter 1934, z. 6
Altschlesische Blatter 1935, z. 6, s.151 (?)
Altschlesische Blatter 1937, z. 7
J. Bukowska-Gedigowa - Kultura pucharów lejk. w dorzeczu górnej Odry
Dokumentacja: 11184, 11097, 11130, 11135, 11302, 11254, 11080, 19171.
Zdjęcia: 19176, 19188, 19179.
7 - (AZP 98-37: 29) Datowanie Znaleziska
1. ślad osadn. neolit krzemienie, ceramika
1933 - badania powierzchiowe nauczyciel Fuhrmann.
1934 - badania powierzchniowe nauczyciel Bau.
Materiały zaginęły.
Literatura:
Altschlesische Blaetter 1934, z.2,s.37
Altschlesische Blaetter 1937, z.5\6, s.165
Dokumentacja: 11184, 11097.
7 - (AZP 99-37: 36) Datowanie Znaleziska
1. punkt osadniczy neolit 3 ostrza krzem. fr. naczynia
1933 - badania powierzchiowe nauczyciel Fuhrmann.
1934 - badania powierzchniowe nauczyciel Bau.
2001 - badania  nie dostarczyły dalszych znalezisk.
Materiały zaginęły.
Literatura:
Altschlesische Blatter 1933, z. 6
Altschlesische Blatter 1937, z. 7
Dokumentacja: 11184, 11097.
8 - (AZP 99-37: 37) Datowanie Znaleziska
1. ślad osadnictwa neolit toporek walcowaty, siekierka kamienna.
Znalezisko luźne (Nowak)
2001 - badania powierzchniowe nie dostarczyły dalszych znalezisk
Materiały znajdują się w Muzeum Górnośląskim w Bytomiu, nr kat. 3732, nr inw. B.479:58.
Literatura: Altschlesische Blatter 1933, z. 6
Dokumentacja: 11202
9 - (AZP 99-37: 38) Datowanie Znaleziska
1. ślad osadnictwa kultura: cykl wstęgowy neolit długa motyka kamienna z otworem
Znalezisko przypadkowe (W.Kawalka)
2001 - badania powierzchniowe nie dostarczyły dalszych znalezisk.
Materiały przech. w: MŚO, N-1369/1
Literatura: Altschlesische Blatter 1933, z. 6
Dokumentacja: 11184, 11202.
10 - (AZP 99-37: 39) Datowanie Znaleziska
1. cmentarzysko neolit 2 groby, w jednym naczynie i grocik sercowaty
2. punkt osadniczy? halsztat fr. naczyń.
3. osada? X-XIIw fr. naczyń.
Przypadkowe odkrycie z okresu międzywojennego.
Badania w 2001 nie przyniosły nowych znalezisk.
Materiały przech. w: MŚO, N-1369/1
Literatura:
Altschlesische Blatter, 1933,6
Altschlesische Blatter, 1934,3
Altschlesische Blatter, 1934,6
Altschlesische Blatter, 1935,5
M. Gedl - Badania archeologiczne na Górnym Śląsku
M. Gedl - Kultura łużycka na Górnym Śląsku, s.260
J. Kaźmierczyk, K. Macewicz, S. Wuszkan - Studia i Materiały do osadnictwa Opolszczyzny wczesnośredniowiecznej, s. 162-163
Dokumentacja: 11184, 11130, 11202, 11279.
13 - (AZP 98-37: 30) Datowanie Znaleziska
1. osada neolit krzemienie, 4 siekierki kamienne
Znaleziska powierzchniowe nauczyciela Fuhrmanna w latach 1928, 1935, 1936.
Materiały przech. w: MŚO, nr inw.N-1370, N-1371
Literatura:
Altschlesische Blatter, 1928,2 str 30
Altschlesische Blatter, 1936,5 str 161
Dokumentacja: 11184, 11135, 11254.
14 - (AZP 98-37: 31) Datowanie Znaleziska
1. ślad osadn. ep. kamienia siekierka z serpent.
Siekierkę znalazł w 1936 nauczyciel Fuhrmann (dł. 7cm, szer. 5cm)
Materiały przech. w: MŚO, nr inw.N-1372
Literatura:
Altschlesische Blatter, 1936.5 s.161
Altschlesische Blatter, 1936.7 s 228
Dokumentacja: 11184, 11254.
16 - (AZP 98-37: 32) Datowanie Znaleziska
1. osada neolit ceramika
1934 - Badania powierzchniowe G.Raschkego i nauczyciela Fuhrmanna.
Materiały przech. w: MSO Opole, nr inw.N-1373
Literatura: Altschlesische Blatter,1934,2 s 37
Dokumentacja: 11184, 11130.
17 - (AZP 98-37: 25) Datowanie Znaleziska
1. osada neolit ceramika
2. osada okr. wpł. rzymskich (kult przeworska) kilka fr. ceramiki przęśliki, fr. osełki
3. osada XIII wiek. ceramika
1935 - badania powierzchniowe nauczyciela Fuhrmanna. Część zabytków zaginęła.
1985 - badania weryfikacyjne nie potwierdziły stanowiska (teren niedostępny).
Materiały przech. w: MSO Opole, nr inw.N-133
Literatura:
Altschlesische Blatter 1935.2 s.46
Altschlesische Blatter 1935.10, nr 6, s.151
K.Godłowski - Materiały...s.305-6 (prawdopodobnie jako stanowisko 71)
Dokumentacja: 11184, 11257, 11135, 11264, 9563, 11223.
Szkice: 8429.
19 - (AZP 99-37: 41) Datowanie Znaleziska
1. punkt osadniczy XIV wiek. 5 fr. naczyń
2001 - badania powierzchniowe.
Materiały przech. w: KZA Opole, nr inw. 6078
Dokumentacja: 11104.
20 - (AZP 98:37: 11) Datowanie Znaleziska
1. ślad osadn. pradzieje 2 fr. ceramiki.
2. ślad osadn. średniowiecze XIV w. 3 fr. ceramiki.
1981 - badania powierzchniowe.
Materiały przech. w: BDZ Opole nr inw.1631
21 - (AZP 98-37: 12) Datowanie Znaleziska
1. osada kultura łużycka. epoka brązu. 23 fr. ceramiki
1981 - badania powierzchniowe
Materiały przech. w: BDZ Opole nr inw.1630
22 (AZP 98-37: 35) Datowanie Znaleziska
1. ślad osadn. neolit toporek kamienny
1929 - znalazł nauczyciel Fuhrmann.
Materiał zaginął.
23 - (AZP 98-37: 36) Datowanie Znaleziska
1. ślad osadnictwa średniowiecze 2 naczynia
1929 - znalazł nauczyciel Fuhrmann.
Materiał zaginął.
24 - (AZP 98-37: 37) Datowanie Znaleziska
1. ślad osadn. neolit toporek kamienny
1934 - znalazł nauczyciel Fuhrmann.
Materiał zaginął.
Literatura: Altschlesische Blatter 1935.1 s.25
Szkic: 8467 (?)
25 - (AZP 98-37: 38) Datowanie Znaleziska
1. ślad osadn. okr. wpł. rzym. monety
Monety znaleziono przed 1828 (nie wiadomo jaką ilość). Była w tym 1 moneta Antonina Piusa. Zaginęły.
Literatura: K.Konik - Znaleziska monet rzymskich...s57 (tam dalsza literatura)
26 - AZP (98-37: 39) Datowanie Znaleziska
1. ślad osadn. 235-238 r moneta
Moneta znaleziona została na polu przed 1820r.
W 1822 znajdowała sięw zbiorach Madera w Głubczycach. Był to aureus Juliusa Verusa Maximusa (przedziurawiony). Zaginęła.
Literatura:
E. Konik - Znaleziska monet rzymskich s 57 (tam dalsza literatura).
K.Godłowski - Materiały...s306
27 - AZP (98-37: 40) Datowanie Znaleziska
1. punkt osadniczy okr. wpł. rzymskich. ceramika
2. punkt osadniczy średniowiecze ceramika
1935 - znaleziska nauczyciela Fuhrmanna. Zaginęły.
Literatura:
Altschlesische Blatter 1935.3 s.8 (?)
Altschlesische Blatter 1935.6 s.151
K.Godłowiski - Materiały... s306 (wg Godłowskiego być może okolice stan 17).
28 - AZP (99-37: 42) Datowanie Znaleziska
1. osada? kult. ceramiki sznurowej. neolit fr. toporka, 3 wióry i 2 odłupki krzemienne.
2. ślad osadnictwa XIII w. 2 fr. naczyń.
2001 - badania powierzchniowe.
Materiały przech. w: KZA Opole, nr inw. 6085
29 - (AZP 99-37: 40) Datowanie Znaleziska
1. ślad osadnictwa epoka kamienia. fr. dużego wióra krzemiennego
2001 - badania powierzchniowe.
Materiały przech. w: KZA Opole, nr inw. 6084

Znaleziska niepowiązane ze stanowiskami:

Znalezisko Datowanie  
Toporek kamienny neolit Znaleziony w 1934.
Nr inwent. A-N-134/6
Toporek kamienny neolit Znaleziony w 1927.
Nr inwent. A-N-134/7
Toporek kamienny neolit Znaleziony w 1934.
Nr inwent. A-N-134/8
Siekierka kamienna neolit Nr inwent. A-N-134/9
Rozcieracz krzemienny neolit Znaleziony w 1938.
Nr inwent. A-N-134/10
Nieokreślony obiekt ? Numer katalogowy MŚO-A-F-2884

Pozostała, niepowiązana ze stanowiskami, poniemiecka dokumentacja z MŚO:
11238, 11084, 11166, 11309, 11091, 11161, 11121, 11265, 11241, 11299, 11187, 11162, 11225, 11165, 11139, 11242, 11095, 11151, 11178, 1115611132, 11203, 11090, 11107, 11303, 11233.


  1. https://mapy.zabytek.gov.pl/nid/  - Narodowy Instytut Dziedzictwa - mapa
  2. zabytek.pl - wykaz obiektów dla Grudyni Wielkiej
  3. e-Archeo - wyszukiwarka stanowisk archeologicznych
  4. http://mso-archeologia.pl/ - zbiory online Muzeum Śląska Opolskiego
  5. M. Gedl - Kultura łużycka na Górnym Śląsku (1962)
  6. J. Bukowska-Gedigowa - Kultura pucharów lejk. w dorzeczu górnej Odry

Michał Niedzielski 2023-03-11

Pierwsza wzmianka o Grudyni

W 2023 roku mija dokładnie 800 lat od sporządzenia najstarszego znanego dokumentu, na którym pojawia się nazwa naszej miejscowości. Data 25 maja 1223 jest obowiązkowa przy okazji każdego opracowania historii o Grudyni Wielkiej. Niestety zazwyczaj poza krótką notką, temat samego dokumentu nie jest rozwijany.

Początki obecności Grudyni w dokumentach pisanych związane są z działalnością klasztoru norbertanek w Czarnowąsach (w 1223 roku klasztor ten znajdował się jeszcze Rybniku(1)). Dnia 25 maja 1223 roku, wrocławski biskup Wawrzyniec (wiki), na prośbę księcia Kazimierza Opolskiego(wiki), zapisał dziesięcinę z Grudyni siostrom norbertankom z Rybnika(2). Były to czasy gdy jeszcze obowiązywał kalendarz juliański, wiec dokładnie był to dzień oznaczony jako 8 Kal. Jun. (ósmy dzień przed kalendami czerwcowymi). Szukając informacji o tym dokumencie natrafiłem na przesłanki, że oryginalne rękopisy prawdopodobnie nie zachowały się do naszych czasów(3), a przetrwały średniowieczne odpis tych dokumentów(4) oraz późniejsze opracowania(2),(5).


"Grudina" na średniowiecznym rękopisie(4).

Okazuje się, że dokument przetrwał (6), zachował się w dobrym stanie i znajduje się w Archiwum Państwowym we Wrocławiu (Sygnatura: 82/89/0, Rep. 71 nr 1, SU I, nr 226)(7)(8). Jest to pergaminowy dokument o szerokości ok. 35,6 cm i wysokość ok. 19,8cm(9), spisany po łacinie, sporządzony we Wrocławiu i zwieńczony pieczęciami biskupa i kapituły wrocławskiej.


"Grudina" na oryginalnym dokumencie z 1223 roku(8).

Nazwa miejscowości pojawia się w formie "Grudina", co jest łacińską wersją nazwy Grudynia. Sama nazwa wywodzi się od słowa gruda - bryła ziemi(9) i jest pochodzenia słowiańskiego(10). Prawdopodobnie w tym czasie nie było jeszcze podziału na Grudynię Wielką i Małą.
W omawianym dokumencie, nasza wieś pojawia się wśród innych miejscowości, które zostały nadane klasztorowi. Fragment teksu, który dla mieszkańców Grudyni jest tak istotny, prezentuje się następująco:

"Donationes siquidem ipsius Ducis, quas prenominate ecclesie S. Salvatoris in Ribnich liberrime contulit, huic nostre donationi ad memoriale sempiternum dignum duximus interserere, que sunt: ipsum territorium de Ribnich, cum Capella et omni iure et iurisdicione et libertate et utilitate, tam castorum quam etiam omnium aliorum proventuum, que in presenti seu in futuro possunt aut poterunt in eodem territorio succrescere; villa de Breze, Smolna, Knegnizi, Wroblino et Susela, cum sua circuitione, Bresini, Scacouizi, Crauar cum suo ambitu, Rachouo et Lichan, cum plena libertate, Grudina, et teloneum de Seuor."

Poniżej tłumaczenie całego dokumentu na podstawie Kroniki Rybnickiej (11) i opracowania p. Norberta Miki(12). Z tekstu można wywnioskować, że Grudynia istniała już wcześniej, należała prawdopodobnie do księcia opolskiego (a tym samym leżała w granicach księstwa opolsko-raciborskiego). Być może dokument potwierdza dziesięciny przekazane przez Mieszka Plątonogiego(wiki) w 1202(13).

"W imię świętej i niepodzielnej Trójcy.
My Wawrzyniec z Boskiego miłosierdzia biskup wrocławski oznajmujemy obecnym jak i przyszłym pokoleniom, że za wspólną zgodą kapituły wrocławskiej na cześć Boską i dla utrzymania zakonnic w kościele św. Zbawiciela w Rybniku, na prośbę szanownego księcia i katolickiego pana, świetnego księcia opolskiego Kazimierza, kościołowi św. Zbawiciela w Rybniku dajemy i darujemy dziesięciny z następujących wsi w kasztelani cieszyńskiej: Goleszów, Wisła, Iskrzyczy, Zamaiski, Nagiewnice, Suenchizi, Podgrodzie Zasere, Clechemuje, Radouica, Bunców, Bielewicko, Odrodzona, Nawsie, które mają posiadać na zawsze.
Także połowę z dziesięcin, które będą uiszczane z nowych pól i miejsc pustych w
tejże kasztelani dajemy i darujemy za zgodą tejże kapituły wspomnianemu wyżej, kościołowi Św. Zbawiciela w Rybniku.
W okręgu Krowiarki zaś z dwiema przyległymi wsiami Raków i Lichań dajemy i darujemy za zgodą wspomnianej wyżej kapituły temu samemu kościołowi św. Zbawiciela w Rybniku dwie części dziesięcin.
Dziesięciny zaś, które zatwierdził nasz poprzednik św. pamięci pan Żyrosław, dawniej biskup wrocławski, kościołowi Najśw. Panny Mari w Rybniku, z okazji jego poświęcenia zatwierdzamy za zgodą czterokrotnie wspomnianej kapituły wrocławskiej.
Mianowicie dziesięciny samej wsi Rybnik, Smolna, Zalesie i Księgninice, którą to ostatnią wieś otrzymał kościół rybnicki od kościoła w Zalesiu w zamian za wieś Gołkowice. Ażeby zaś w sprawie wolnych dziesięcin, jakie pewni rycerze kościołowi św. Zbawiciela w Rybniku z własnej woli byli darowali, aby kościół w jakikolwiek sposób nie mógł być ukrzywdzony, uważamy za dobre, zatwierdzić takowe (dziesięciny) temu samemu kościołowi za zgodą powyższą.
Mianowicie dziesięciny rycerzy: Wincentego i Przybysława, Kryszana i Jana, Gaszona i Alberta, Aleksandra i Strzeża, Wincentego i braci jego, Swiętosza i Michała, Eustachego i Wyszymira, Wratysława i Grzymisława.
Darowizny samego księcia, których tenże udzielił kościołowi św. Zbawiciela w Rybniku jak najhojniej, uznaliśmy godne, żeby do tej naszej darowizny na wieczną pamiątkę były dołączone.
Są to: okolica Rybnika samego, z kaplicą i wszelkim prawem i jurysdykcją i wolnością i użytkami tak z dóbr jak i wszelkich innych dochodów, które w czasie obecnym jak i późniejszym na tym terenie mogą do tego przyjść.
Dalej wieś Brzezie (villa de Breze) , Smolna, Księgniece, Wróblin, Żużela ze swoim okręgiem, Brzezina, Siałkowice, Krowiarki z ich przyleglościami, Rakowem i Lichenią, z wszystkimi wolnościami, Grudynia i cło w Siewierzu.
Ażeby zaś w przyszłości darowizny te przez naszych następców były szanowane, zatwierdziliśmy to naszym podpisem jako też dołączeniem pieczęci naszej jak i poprzednio wzmiankowanej kapituły.
Uchwalono we Wrocławiu w chórze św. Jan w 1233 r.po narodzeniu Pana Jezusa Chrystusa dnia 25-maja w obecności dziekana Wiktora, archidiakona Janusza, scholastyka Idziego, Kantora Radulfa, kustosza Wawrzyńca, archidiakona Radosława z Ołomuńca, Zdzisława archidiakona z Zawichostu, kanoników wrocławskich: Ottona, Wilka, Alberta, Zdzisława, Protazego, Franka, Lambina, Szymona, Jana, Bogusława i innych, a także komesa Radosława, sędziego z Opola, który w tej sprawie był posłem księcia Kazimierza jak również w obecności wielu innych. "

Na koniec nie może zabraknąć widoku całego dokumentu. Został on udostępniony dzięki Archiwum Państwowemu we Wrocławiu. Jak widać mimo ośmiuset lat, zachował się w bardzo dobrym stanie.


  1. http://www.czarnowasydps.pl/troche-historii/sladem-historii-losy-klasztoru-w-czarnowasach
  2. Codex Diplomaticus Silesiae T.7 cz.1 Regesten zur schlesischen Geschichte. Erster Theil. Bis zum Jahre 1250
  3. Dorobek rękopiśmienny klasztorów żeńskich na Śląsku - Anna Sutowicz - Wrocławski Przegląd Teologiczny , 16 /2 (2008) s. 155-179
  4. Odpisy dokumentów średniowiecznych dotyczących klasztoru norbertanek (premonstratensek) w Czarnowąsach z lat 1223-1403
  5. Codex Diplomaticus Silesiae. Bd. 1, Urkunden des Klosters Czarnowanz
  6. Annales Academiae Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historica Tom 5. str. 111
  7. Annales Academiae Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historica Tom 5. str. 128
  8. https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/zespol/-/zespol/88380 Sygnatura: 82/89/0, Rep. 71 nr 1, SU I, nr 226.
  9. Oberschlesische Heimat, 1908, Bd. 4, H. 4  - str. 239.
  10. Lud - 1913, Tom 19 - str. 27.
  11. Dzieje miasta Rybnika i dawniejszego państwa rybnickiego na Górnym Śląsku str. 119.
  12. Brzeski Parafianin - 1998-3 (35) str. 3.
  13. Kształtowanie się i przebieg granicy śląsko-morawskiej w okolicach Głubczyc w średniowieczu - Damian Halmer - Kalendarz Głubczycki 2010 - str 122

M.Niedzielski 2022-10-09